Rytro - Historia

Rytro ze względu na swoje położenie w wąskiej dolinie wśród gór i lasów, przez długi czas nie było dogodnym miejscem dla rozwoju osadnictwa, za to znakomicie nadawało się do celów obronnych. Powstał tutaj zamek murowany-zbudowany prawdopodobnie przez czeskiego księcia Wacława, który zasiadał w tym czasie na tronie krakowskim, był on również założycielem Nowego Sącza. Nie wiadomo kiedy dokładnie powstał zamek- pewne jest, że jego historia jest nierozerwalnie związana z historią Rytra i południowych kresów Polski.
Niektórzy wiążą jego powstanie z osobą i działalnością Henryka Brodatego (ok. 1163 - 1238). Miał on być założony na mocy przywileju księcia przez Teodora Świebodzica. Około 1224 r. w okolicy tej mieli niby osiedlić się niemieccy rycerze (tzw. Ritterzy). Z tym faktem wiązana jest etymologia nazwy Rytro, wywodzona od niemieckiego słowa Ritter, czyli "rycerz".
Być może jakąś budowlę o charakterze obronnym postawiono na stromym nadpopradzkim wzgórzu nieco później, za panowania Bolesława Wstydliwego (1126 - 1279). W latach 1243 - 1255 kasztelanem sądeckim jest Piotr Wydżga, który według Długosza władał również zamkami w Czorsztynie, Łącku, i Rytrze. Można przypuszczać, że w tym okresie istniała w Rytrze niewielka drewniana stróża.
W dokumencie Kingi z 1279 r. potwierdzającym przywileje dla nowo zakładanej wsi wymieniona jest po raz pierwszy brona, która prawdopodobnie znajdowała się w Rytrze na płn. od ruin zameczku, w okolicach dzisiejszego Zabronia.  Strzegła ona, tak jak i zameczek najkrótszej drogi komunikacyjnej między państwami Polski i Węgier. Nie była to droga wygodna, ale ze względu na odległość używana na pewno częściej od wiodącego doliną Dunajca traktu, który miał raczej charakter dyplomatyczny.
Gościniec biegł wówczas serpentynami od Starej Lubowli przez przełęcz Vabec położoną na wysokości 750 m, dalej potokiem Granasto (Hraniczne), „pustaciami pilchowskimi” koło Piwnicznej i stąd dopiero doliną Popradu do Rytra i Starego Sącza. Książęca stacja celna w Rytrze stwierdzała oficjalnie charakter tej drogi, jako głównego traktu handlowego. Pierwszy dokument potwierdzający niezbicie istnienie w Rytrze zamku pochodzi dopiero z 17 kwietnia 1312 r. Tym to dokumentem Władysław Łokietek zezwala klasztorowi klarysek w Starym Sączu na pobieranie cła proper castrum Ritter.
Zameczek ryterski nie tylko służył służbie celnej, ale również gościł niejednokrotnie w swych murach znakomitych gości, którzy udawali się traktem popradzkim za granicę.

(Źródło: www.rytro.pl)